Noong Nobyembre 2025, mahigit dalawang daang tao ang namatay sa Bagyong Tino. Makalipas ang ilang araw, isa pang bagyo ang nagpalikas ng 1.4 milyong tao. Hindi lahat ng pagbahang iyon ay mapipigilan ng kongkreto. Pero may perang nakalaan para bawasan ito, at hindi lahat ng perang iyon ay napunta sa dapat nitong puntahan.
Mula Hulyo 2022 hanggang Mayo 2025, gumastos ang DPWH ng ₱545.6 bilyon sa 9,855 proyekto laban sa baha. May 2,409 kontratista. Labinlima lang sa kanila ang kumuha ng ₱100 bilyon. Tinatantiya ng Department of Finance na hanggang ₱118.5 bilyon ang nawala sa korupsyon dito noong 2023 hanggang 2025.
Ganito ang sistema, ayon sa mga testigong sumumpa sa Senado. May pulitikong nagpapasok ng pondo sa budget. May inhinyero ng DPWH na pumipirma. May kontratistang tumatanggap. At bago pa magsimula ang trabaho, may kinukuha nang dalawampu hanggang tatlumpung porsyento.
Nabuksan ito noong Setyembre 2025, nang aminin ng mag-asawang sa Senado na siyam na kompanya ng konstruksyon ang hawak nila, at sabay-sabay silang nakakapag-bid sa iisang proyekto. Hindi ito bawal noon. Walang batas na nag-uutos sabihin kung sino ang tunay na may-ari ng isang kompanyang nag-bibid.
Tatlong beses lumabas ang mga tao sa lansangan mula noon: Setyembre 2025, Nobyembre 2025, at Pebrero 2026.
Hindi na tanong ngayon kung nangyari ito. Ang tanong ay sino ang mananagot.
Hanggang Agosto 22, 2026: 45 katao na ang may kaso sa korte. Wala pang isang nahahatulan.
Sa 45 na iyon, 33 ay , at halos lahat sila ay nasa opisina ng distrito: district engineer, project engineer, chief ng section, cashier. Walo ay , at galing silang lahat sa dalawang kompanya. Apat lang ang , sa Kongresong may mahigit tatlong daang miyembro.
May labimpitong kongresistang pinangalanan ng mga Discaya sa Senado. Isa lang sa kanila ang may kaso ngayon. Ang labing-anim ay walang kaso dahil walang nagsampa laban sa kanila. Ang ay nasa Ombudsman pa, at hindi pa sa korte.
At ito ang bilang na madaling malampasan. Sa ₱545.6 bilyong ginastos, ₱611 milyon ang naibalik sa gobyerno hanggang Marso 31, 2026, at galing ito sa mga naging state witness. Wala pang isang bahagdan ng isang bahagdan.
May apat na klase ng pangalan dito, at magkaiba ang bigat. Nakasulat ito sa bawat pangalan sa isyung ito.
- Nahatulan. May desisyon na ang korte. Wala pang tao rito.
- May kaso sa korte. May isinampa nang kaso. Hindi pa ito hatol.
- May reklamo sa Ombudsman. Tinitingnan pa. Maraming reklamo ang natatapos dito at hindi na umaabot sa korte.
- Pinangalanan lang sa testimonya. Walang reklamo, walang kaso. Itinanggi ito ng halos lahat.
Ang nasa mababa ay hindi ibig sabihing walang kasalanan. Ang nasa mataas ay hindi rin ibig sabihing may kasalanan.
Limang institusyon ang dapat sanang humarang dito. Nakita ng COA ang parehong pattern mula pa noong 2015, at walang auditor na natanggal. , at ito ang mas mahalaga: bukás pa rin ang mga butas na iyon kahit makulong ang bawat isa sa 45.
May mga desisyong hinihintay ngayon, may petsa, at may opisinang magdedesisyon sa bawat isa. .
At kung ang tanong mo ay hindi ang buong bansa kundi ang , kaya itong sagutin ng mapa. Kung may kilala kang proyekto roon, may . At kung may dapat sampahan, .
Nagbibigay ang Lawin ng datos at pangalan. Ang susunod ay hindi na nito desisyon.